Pages

Categories

Ara



Yorum Soruları Nasıl Çözülmeli?

Yorum Soruları Nasıl Çözülmeli?

20 Şubat 2015
Öğretmen Yazıları
Henüz yorum yapılmamış

LYS’de çoktan seçmeli soruları yanıtlama yönteminizi, bu soruların çeşidine göre seçebilirsiniz. Çoktan seçmeli soru çeşidi ile yanıtlama yöntemi arasında bir ilişki vardır.

Çoktan seçmeli soruların yanıtlanmasında eğitimcilerin önerisi şöyledir: Önce yöneltme – soru – cümlesini okuyunuz; sorusunun ne istediğini anlamaya çalışınız. Ondan sonra soru kökündeki parçayı dikkatlice okuyunuz. Zihninizde oluşturduğunuz yanıtı seçenekler içinde arayınız. Bu yöntemle sorunun yanıtını bulamıyorsanız, kökte verilen durumu mantıksal olarak karşılamayan seçenekleri  eleyiniz. ÖSS gibi dört yanlışın bir doğruyu götürdüğü sınavlarda tahmin yöntemine başvurmayınız.

Biz bir adım daha ileriye giderek, yanıtlama yönteminizi, çoktan seçmeli soru çeşidine göre seçiniz diyoruz. Çoktan seçmeli soru çeşidi ile yanıtlama yöntemi arasında bir ilişki vardır. Aşağıda bazı yöntemlerin, bazı çoktan seçmeli soru çeşidinin çözümüne uygun düştüğünü göstermeye çalışacağız.

I – OLUMLU YORUM İSTEYEN ÇOKTAN SEÇMELİ SORULARIN ÇÖZÜMÜNDAN ÖRNEKLER

Örnek 1 : Anadili öğretimini Türkçe’nin söz değerlerine dayandırmak gerekir. Yıldız yerine “ Star”, gösteri yerine “ Şov” gibi yabancı sözcükleri kullanır, sürekli olarak anlamını bilmediğimiz Arapça sözcükleri yinelersek çocukların söz dağarcığı karmaşık bir hal alır. Bundan da öte, sözcükler açık ve aydınlık bir anlam kazanamaz. Çocuklarımız arasından sanatçıların, bilim adamlarının çıkmasını daha başlangıçta engellemiş oluruz. Çünkü bilgin ya da sanatçı, bulgu ve yargılarını, gözlem ve deneyimlerini anadilinin kavramları üzerine kurar. Kavramlar açısından duruluk kazanmamış bir zihin, açık seçik düşünemeyeceğinden, bir buluş ya da yapıt ortaya koyamaz. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir ? ( ÖSS – 2000 )

  1. Söz dağarcığının konuşma dilini etkilediği
  2. Dil eğitiminin toplumsal gelişme açısından önemli olduğu
  3. Yaratıcılığın önkoşulunun yüksek düzeyde bir eğitim görmek olduğu
  4. Kimi sözcüklerin anlamda bulanıklığa yol açtığı
  5. Anadilini iyi bilmemenin yaratıcılığı engellediği

Çözüm 1: Doğru yanıtın E seçeneği olduğunu kabul edelim. Bu yanıtın doğru olup olmadığını aşağıdaki gibi denetleyebiliriz. Bunun için “ E” seçeneğinin çelişiliğini alırız.: Anadilinin iyi bilmemek yaratıcılığı engellemez.

Görüldüğü gibi “ E” seçeneğinin çelişiliği, soru kökündeki parçanın son iki cümlesi – ana düşüncesi – ile çelişmektedir. Diğer seçenekleri – çeldiricileri – denediğinizde onların ana düşünce ile çelişmediğini göreceksiniz. Ana düşünce, paragrafın ilk ya da son cümlesinde yoğunlaşmaktadır.

Kural: Olumlu doğru yanıt isteyen sorularda, doğru yanıt olan seçenek, ana düşüncenin eşdeğeridir. B unu ispatlamak için, doğru sanılan seçeneğin çelişiliğini alır, onun parçanın ana düşüncesi ile çelişip çelişmediğine bakarız; çelişiyorsa doğru yanıttır. Çelişmiyorsa diğer seçenekleri dener, böylece doğru yanıta kesin olarak ulaşırız. Yukarıdaki soruda “E” seçeneğinin çelişiği, parçanın ana düşüncesi ile çelişmektedir. O halde yanıt, “E” seçeneğidir.

(Dikkatli bir okuyucunun ve öğretmenlerimizin gözünden kaçmamıştır.; doğru yanıta ulaşmak için, bu yöntemin dışında bir bilgiye ihtiyaç yoktur!…Oysa öğrencilerin en zor bulduğu, sorular bunlardır. Yine dikkat edildiğinde anlaşılacaktır ki bu yöntem, sorunun doğru çözülüp çözülmediğini test etmek içinde kullanılmaktadır. Böylece bu yöntem, iki görevi birden yerine getirmektedir.)

Örnek 2: Bir bilimsel bilgi ürettiğini iddia eden kişi, iddiasını bilimle uğraşan başka kimselerinde gerçekleştirebileceği gözlem ve deneylere veya onaylayacağı mantıksal çıkarımlara dayanarak belgelemekle yükümlüdür. Bilim çevrelerinin yeterince belgelenmiş saymadığı hiçbir iddia, bilimsel bilgi olarak kabul edilemez.

Bu parçaya dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine varılabilir ? ( ÖSS 1999 )

  1. Bilimsel bilgi, olgulara dayalı, tekrarlanabilir ve nesnel ölçütlerle denetlenebilir niteliktedir.
  2. Bilim, insanın çevresinde oluşanları anlam açıklama ihtiyacından doğmuştur.
  3. Bilim genelleyicidir, tek tek olgularla değil, aynı türden olguların ortak yönleriyle ilgilenir.
  4. Bilimsel bilgi, olaylar arasındaki ilişkileri açıklayarak bu olayların kontrol edilebilmesini sağlar.
  5. Bilimsel bilgiler doğru olarak kabul edilen birtakım temel varsayımlara dayanır.

Çözüm 2: “A” seçeneğini doğru sayalım, ancak bundan emin olmayalım. Doğruluk denetlemesi yaparak, “A” seçeneğinin çelişiğini alırız.: Bilimsel bilgi olgulara dayalı, tekrarlanabilir ve nesnel ölçütlerle denetlenebilir nitelikte değildir.

Zihinsel yapıya, çelişkiye karşı duyarlı olduğundan, yukarıdaki önermenin soru kökündeki parça ile çeliştiğini görmek, zor değildir. Diğer seçeneklerin çelişikleri, kökteki parça ile çelişmez. O halde doğru yanıt “A” seçeneğidir.

  • Bu soru da aynı yöntemle çözülmüştür. Bu yöntem öğrencilerin daha çok

geometri dersinden tanıdığı “ Olmayana ergi” yönteminin, Türkçe ve Sosyal  Bilimler sorularının çözümüne bir uygulanışıdır. Adaylar sınav stresi içinde yanıtlamış oldukları soruları bu yöntemle denetleyebileceklerdir. Yanlış yanıtlamışlarsa düzeltebilecekleridir. En azından yanlış yanıtı silerek, yanlış yanıtlamaktan dolayı görecekleri cezadan kurtulacaklardır.

Örnek 3: Yeni bir felsefe görüşü veya sanat akımını yaymaya çalışanlar gibi

Hz. Muhammed de İslam dinini yayarken başlangıçta büyük tepkiyle karşılaşmıştır.

Bu duruma bakarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir ? ( ÖSS )

  1. Toplumların alışkanlıklarını değiştirmek zordur.
  2. Sosyal gelişmeler kentleşmenin bir sonucudur.
  3. Dinde, düşüncede ve yönetimde eski uygulamalar geçerlidir.
  4. İnsan hak ve özgürlüklerinin belirli sınırları vardır.
  5. Sanat etkinliklerinde dinlerin etkisi vardır.

Çözüm 3: Bütünleşme yaklaşımı ile de doğru yanıta ulaşılabilmektedir. Aşağıda doğru yanıt olan “A” seçeneğinin parça ile nasıl bütünleştiğine dikkat ediniz. Toplumların alışkanlıklarını değiştirmek zordur. Yeni bir felsefi görüşü veya sanat akımını yaymaya çalışanlar gibi Hz. Muhammed de İslam dinini yayarken başlangıçta büyük tepkiyle karşılaşmıştır.

Diğer seçenekleri parçanın başına getiriniz; onların parça ile bütünleşmediğini göreceksiniz. O halde sorunun doğru yanıtı” A “ seçeneğidir.

Soru kökündeki parçada bir gözlem sunulmaktadır. Başka bir deyişle bir sonuç ifade edilmektedir. Soru cümlesinde bu durumun nedeni dolaylı bir şekilde sorulmaktadır. Özetle, sonuçla neden arasında ilişki kurulması istenmektedir. Sonuç – neden ilişkisi “ çünkü” bağlacı ile kurulmaktadır. Aşağıda “ çünkü” bağlacının bu ilişkiyi kurmadaki rolünü görebilirsiniz.

Yeni bir görüşü veya sanat akımını yaymaya çalışanlar gibi Hz. Muhammed de islam dinin yayarken başlangıçta büyük tepkiyle karşılaşmıştır. Çünkü toplumların alışkanlıklarını değiştirmek zordur. ( A seçeneği )

Kural: “ Çünkü” bağlacından sonra hangi seçenek parçayla uyumluysa “” çünkü” bağlacından önce gelen cümlenin bir uzantısıysa – o seçenek doğru yanıttır. Soru kökünde sonucun verilip, nedenin sorulduğu sorularda bu yöntem kullanılırsa başarıya ulaşılır.

Bu paragrafa en uygun şık  “ A” olduğu için doğru yanıt “A” seçeneğidir.

Örnek 4: Endüstrinin de gelişmiş olduğu Ege Bölgesi’nde tarım en önemli gelir kaynağı özelliğini korumaktadır.

Aşağıdakilerden hangisi bu duruma bir neden olarak gösterilebilir ? ( ÖSS )

  1. Sanayi kuruluşlarının düzensiz olması
  2. Akarsuların kışın bol su taşıması
  3. Nüfusun yoğun olması
  4. Tarım alanlarının geniş ve verimli olması
  5. El sanatlarının yaygınlaşmamış olması

Çözüm 4: Bu soruya da “ Bütünleşme Yaklaşımı” ile kolayca çözebiliriz; doğru olduğunu tahmin ettiğimiz seçeneği parça ile bütünleşecek şekilde yazarız. Söz konusu seçenek, gerçekten parça ile bütünleşiyorsa doğru yanıttır. Bu uygulamayı yapmak için, doğru olduğunu tahmin ettiğimiz, “D” seçeneğini parça ile bütünleşecek şekilde aşağıdaki gibi yazalım:Ege Bölgesinde tarım alanları geniş ve verimlidir. Bundan dolayı, endüstrinin de gelişmiş olduğu bu bölgede, tarım en önemli gelir kaynağı olma özelliğini korumaktadır.

Neden – Sonuç ilişkisine göre, “D” seçeneğinin parça ile nasıl bütünleştiğini görmüş oluyoruz. Nedenle sonuç arasında bu ilişkiyi sağlayan “ bundan dolayı” gibi bağlayıcı olan ( O halde, öyleyse, demek ki, gibi akıl yürütüldüğünü gösteren ) sözcüklerdir. Diğer seçenekler, parça ile bütünleşmemektedir. O halde doğru yanıt “ D” seçeneğidir. Soru kökünde nedenin verilip, sonucun sorulduğu sorularda bu yöntem uygulanırsa başarıya ulaşılır.

Örnek 5: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ için” kelimesi neden – sonuç ilişkisi kurmaktadır ? ( ÖYS Üç gün için İstanbul’ gidecekmiş.

  1. Sorun, bugün için çözülmüştür.
  2. Saha çamur olduğu için maç ertelenmiş.
  3. Bu gezi için ayrılan para azdır.
  4. Bu armağanı sizin için almıştım.

Çözüm 5: “C” seçeneğinde iki yargı vardır. Birinci yargı, “ Saha çamurdur.” ;

ikinci yargı “ Maç ertelenmiştir” maçın ertelenmesinin nedeni, sahanın çamur olmasıdır. Bu iki yargı arasındaki neden – sonuç ilişkisi “için” sözcüğü ile sağlanmıştır. Doğru yanıt, “C” seçeneğidir.

Örnek 6: Ne roman bir toplum bilim kitabı, ne de şiir bir doğrular topluluğudur. Bir sanat eserini, yalnızca bilgiler ve doğrular topluluğu olarak kabul etmek, sanatın varlığı ve özünü görmemek demektir. Balzac’ı, yaşadığı dönemin toplum olaylarının öğrenmek için okuduğunu kim söyleyebilir ? Böyle olsaydı, bu olayları anlatan sayfalar birer tarih belgesi sayılmaz mıydı ?

Bu parçadan aşağıdaki sonuçların hangisi çıkarılabilir ? ( ÖSS )

  1. Klasik eserler, yaratıldıkları dönemin önemli olaylarını yansıtır.
  2. Sanat eseri ve fikir eserini birbirinden ayırmak kolaydır.
  3. Sanat eserinde kesin bilgilere ve doğrulara yer yoktur.
  4. Toplum sorunlarını yansıtan ya da bilgi veren eserler kalıcı olmaz.
  5. Bilgi vermek, edebi eserlerin temel işlevi değildir.

Çözüm 6: Bilgi verme, edebi eserlerin temel işlevi değildir. ( E). Ne roman bir toplum bilim kitabı, ne de şiir bir doğrular topluluğudur.

Görüldüğü üzere, “ E” seçeneği, parçanın ana düşüncesi olup giriş cümlesini bütünlemiştir. Romanın ve şiirin edebi türler olduğunu; bu türlerde edebi eserlerin verildiğini, ÖSS adayları bilir. Böylece iki cümle arasında bağlantı sağlanmıştır. Diğer seçenekler, parçanın giriş cümlesi ile bütünleşmemektedir. O halde doğru yanıt “E” seçeneğidir. Aday bu bütünleşmeyi göremiyorsa örnek 1’deki yöntemi uygulamalıdır.

Örnek 7: Yargı: Dil ulusal duygunun gelişmesinde başlıca etkendir.

Durum: Türkiye Cumhuriyeti ulusal bir devlettir.

Yukarıda verilen yargı ile durum arasında ilişki kurulduğunda, aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir ? ( ÖSS 1997 )

  1. Türk dilinin dünyada en yaygın dillerden biri olduğuna.
  2. Türk dilinin siyasi rejimin gelişmesinde temel öğelerden biri olduğuna.
  3. Uzun yıllar Türkiye’de dil öğretiminde birlik sağlanamadığı.
  4. Kültürel ilişkilerin dili de etkilediğine
  5. Türk dili ve Türkiye’de okur yazar oranının giderek arttığına

Çözüm 7: Soru kökündeki iki cümleden koşullu bir yargı ( genelleme ) üretebiliriz. Sonra bu yargıyı birinci öncül olarak yazar, ikinci öncül olarak da soru kökünde verilen “ Durum” kısmını aynen alırız. O zaman aşağıdaki gibi koşullu kıyasa ulaşırız:

  1. Bir devlet ulusal ise, o devlette dil, ulusal duygunun gelişmesinde başlıca etkendir.
  2. Türkiye Cumhuriyeti ulusal bir devlettir.

Sonuç: Öyleyse o devlette dil ( Türkiye Cumhuriyeti’nde Türkçe ) ulusal

duygunun gelişmesinde başlıca temel etkendir.

Görüldüğü gibi ,sonuç , birinci öncülün “ise” den sonra gelen kısmıdır. Öncüller

doğru, çıkarım geçerli olduğuna göre, sonuç kesin olarak doğrudur. Seçenekler içinde “ B” seçeneği, bu sonuca en yakındır. Öyleyse doğru yanıt “B” seçeneğidir.

Yukarıdaki sorunun çözümü, olumlu doğru yanıt isteyen sorularda, bir tümdengelim yöntemi olan, “ koşullu Kıyas’ın uygulanışından başka bir şey değildir.

II – OLUMSUZ YORUM İSTEYEN ÇOKTAN SEÇMELİ SORULARIN ÇÖZÜMÜNDEN ÖRNEKLER

Örnek 1: Bir eleştirmen, kendi görüşlerini kabul ettirmek için okuyucuyu

zorluyorsa yanlış yoldadır. Çünkü eleştirinin amacı okuyucuyu etkilemek değil, onun birlikte düşünmeye yönlendirmek olmalıdır. Önemli olan, değerlendirme yapmaktan çok, yaşanılan düşünme sürecine okuyucunun kalıtımını sağlamaktır. Eleştirmenden beklenen ……………

Bu parçanın sonuna düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilemez ? ( İptal ÖSS 1999 )

  1. Okuyucuya yapıtla ilgili bilgiler ve ipuçları sunmaktır.
  2. Eleştirdiği yapıtla okuyucu arasında köprü kurmaktır.
  3. Okura, okuduğunu bağımsızca değerlendirme olanağı tanımaktır.
  4. Okuru koşullandırmadan yapıtı değişik açılardan tartışmaktır.
  5. Okurun dünya görüşüne belli bir yön vermektir.

Çözüm 1: Kural: Olumsuz yanıt isteyen çoktan seçmeli sorularda bir seçenek, iki seçenekle çelişiyorsa kesinlikle sorunun doğru yanıtıdır. Çünkü, olumsuz çoktan seçmeli sorularda çeldiriciler arasında yargı yakınlığı vardır. Bu yakınlık, eşdeğerlik – yakın anlamlılık – ya da neden – sonuç ilişkisi biçiminde gerçekleşmektedir. Bir seçeneğin, iki seçenekle çelişmesi koşulunun aranması, çelişen seçeneklerden hangisinin çeldirici olmadığını ispat etmek içindir. Yukarıdaki soruda “ E” seçeneği, hem C hem de D seçeneğiyle çelişmektedir. O halde sorunun doğru yanıtı “ E” seçeneğidir.

Bu soru aynı zamanda, olumsuz çoktan seçmeli  sorulardan çeldiricilerin paragrafla bütünleştiğinin bir kanıtıdır. Böyle sorularda çeldiriciler, paragrafla bütünleşecek şekilde yazılır. Olumsuz çoktan seçmeli soruların bu özelliğinden yararlanarak, çeldiricileri eleyebilir, buradan sorunun doğru yanıtına ulaşabiliriz.

Bu yöntem, sınav stresi içinde hızlı çözülmüş soruların, doğru yanıtlanıp yanıtlanmadığını anlamak içinde kullanılabilmektedir.

Örnek 2: Bir akarsuda mendereslerin artması, aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesi olamaz ? ( ÖSS )

  1. Uzunluğunun arttığının.
  2. Hızının azaldığının.
  3. Yatak eğiminin azaldığının.
  4. Aşındırma gücünün azaldığının.
  5. Debisinin arttığının.

Çözüm 2: Bir akarsu mendereslerin artması, akarsuyunu yatak eğiminin

azaldığının, dolayısıyla hızının da azaldığının bir göstergesidir. Bir akarsuyun, birim zamanda akıttığı su miktarına o akarsuyun debisi denir. Bir akarsuyun debisinin artması demek, birim zamanda akıttığı su miktarının artması demektir.  O halde bir akarsu da mendereslerin artması, birim zamanda akan su miktarının artmasının değil, azalmasının bir göstergesidir. Bu duruma göre sorunun doğru yanıtı “ E “ seçeneğidir.

Kural: Olumsuz çoktan seçmeli sorularda bir seçenek, iki seçenekle çelişiyorsa sorunun kesinlikle doğru yanıtıdır. Mendereslerde akarsuyun yatak eğimi azaldığı için, hızı azalmakta, dolayısıyla debisi de azalmaktadır. Bu duruma göre “E” seçeneği, hem B, hem de C seçeneği ile çelişmektedir. O halde sorunun doğru yanıtı “E” seçeneğidir.

Örnek 3: Sıvı halde bulunan saf bir madde, erime noktasının altına kadar soğutulduğunda aşağıdaki değişimlerden hangisinin olması beklenmez ? ( ÖSS )

  1. Moleküllerin serbest hareketlerinin azalması.
  2. Daha düzenli bir yapıya geçmesi.
  3. Dışarıya ısı vermesi.
  4. Katı hale geçmesi.
  5. Potansiyel enerjisinin artması.

Çözüm 3: Yukarıdaki sayısal sorusunun olumsuz yanıt isteyen bir soru olması,

çeldiricileri iki kümede toplama olanağı verebilir. Gerçekten sıva halde bulunan saf bir maddenin moleküllerinin serbest hareketlerinin azalması, bu maddenin daha düzenli bir yapıya geçmesi anlamına gelir. Eşdeğerlik ya da yakın anlamlılık ilişkisi – Gördüğünüz gibi bu cümle, A ve B seçeneği arasındaki ilişkiden oluşturulmuştur. Şimdi ikinci kümeyi oluşturalım: Sıvı halde bulunan saf bir madde, erime noktasının altına kadar soğutulduğunda, yani dışarıya yeteri kadar ısı verdiğinde – Eşdeğerlik ya da yakın anlamlılık ilişkisi  – katı hale geçer. Görüldüğü gibi doğru yanıt “ E “ seçeneğidir.

Kural: Olumsuz çoktan seçmeli sorularda çeldiriciler eşdeğerlik ya da neden –

sonuç ilişkisine göre iki kümede toplanabilir. Küme dışında kalan seçenek, sorunun doğru yanıtıdır.

Örnek 4: Günümüzdeki savaşlar için, aşağıdaki yargılardan hangisi geçerli değildir ? ( ÖSS )

  1. Bir savaş, çok sayıda devleti ilgilendirir.
  2. Savaşın belli bir cephesi yoktur.
  3. Savaşın süresini önceden kestirmek güçtür.
  4. Savaş, tarafların savaş ilanı ile başlar.
  5. Savaşın belli bir yöntemi yoktur.

Çözüm 4: Soru cümlesindeki “geçerli” sözcüğünün altı çizilmiştir. Bu kavramı

bilirseniz, soruyu daha kolay yanıtlarsınız. Bir yargı, kesin olarak doğruysa geçerlidir. Yanlış olan yargılarla duruma göre doğru, duruma göre yanlış yargılar geçersizdir. Bu kavramın iyi bilinmesi, seçeneklerin elenmesini kolaylaştırır. Günümüzde savaş, tarafların savaş ilanı ile başlayabildiği dibi, savaş ilan etmeden de başlayabilmektedir. ( Asimetrik Savaş . O halde bu yargıda bir kesinlik yoktur. Başka bir deyişle söz konusu yargı geçersizdir. Buna göre sorunun doğru yanıtı “ D” seçeneğidir.

Kural: Olumsuz çoktan seçmeli sorularda seçeneklerden oluşturulan

paragrafa giremeyen seçenek, sorunun doğru yanıtıdır. Dikkat edilmişse bu yöntemle soru kökünü hiç dokunmadan, yalnızca seçenekler üzerinde bir çalışma yaparak doğru yanıta ulaşmak mümkündür.

Abdullah Aksu



Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>